Czy adwokata można zwolnić z tajemnicy adwokackiej i obrończej?

autor: aplikantka adwokacka Ewelina Zielińska

Niniejszy artykuł dotyczy kwestii związanych z możliwością zwolnienia adwokata z tajemnicy adwokackiej oraz z tajemnicy obrończej. Zgodnie ze słownikiem języka polskiego tajemnica to rzecz, której nie można rozgłaszać, która nie powinna wyjść na jaw, jest to rzecz tajna[1]. Na wstępie należy odróżnić pojęcie tajemnicy adwokackiej od pojęcia tajemnicy obrończej. Podstawę prawną tajemnicy adwokackiej stanowi ustawa Prawo o adwokaturze z dnia 26 maja 1982r. Zgodnie art. 6 tejże ustawy adwokat obowiązany jest zachować w tajemnicy wszystko, o czym dowiedział się w związku udzieleniem pomocy prawnej. Adwokata nie można zwolnić od obowiązku zachowania w tajemnicy zawodowej co do faktów, o których dowiedział się udzielając pomocy prawnej lub prowadząc sprawę.[2] Również art.19 uts.1 Zbioru Zasad Etyki Adwokackiej i Godności Zawodu zobowiązuje adwokata do zachowania w tajemnicy oraz zabezpieczenia przed ujawnieniem lub niepożądanym wykorzystaniem wszystkiego, o czym dowiedział się w związku z wykonywaniem obowiązków zawodowych.[3] O tajemnicy adwokackiej mowa jest nie tylko w przepisach korporacyjnych, regulują ją także perzpisy prawa procesowego karnego, cywilnego oraz administracyjnego. Podstawę prawną tajemnicy obrończej stanowi zawart w art. 178 kpk zakaz dowodowy, zgodnie z którym nie wolno przesłuchiwać adwokata jako świadka, co do faktów, o których dowiedział się udzielając porady prawnej lub prowadząc sprawę.[4]

            Tajemnica adwokacka wyrażona w art. 6 ustawy Prawo o adwokaturze ma charakter bezwzględny, jest nieograniczona w czasie i nieograniczona co do przedmiotu innymi słowy tajemnicą adwokacką objęte jest wszystko, czego adwokat dowiedział się udzielając pomocy prawnej lub prowadząc sprawę. Obowiązkiem każdego adwokata jest obrona tajemnicy zawodowej adwokackiej, co wynika z pełnienia funkcji zaufania publicznego, a przez to stanowi gwarancję praw i wolności obywatelskich. Ma to na celu ochronę klienta i jego interesów. Zgodnie z ustawą prawo o adwokaturze oraz zbiorem zasad etyki nikt nie może zwolnić adwokata z obowiązku zachowania tajemnicy w zawodowej faktów, których dowiedział się udzielając pomocy prawnej lub prowadząc sprawę. Konsekwencją naruszenia tajemnicy adwokackiej może być odpowiedzialność dyscyplinarna, cywilnoprawna, a tak karna z art. 266 KK. (Ujawenienie lub wykorzystanie informacji uzyskanej w związku z wykonywaną funkcją lub czynnościami służbowymi).

 Kwalifikowaną postać tajemnicy adwokackiej stanowi tajemnica obrończa z art. 178 ust. 1 kpk. Tajemnica obrońcy ma charakter bezwzględny i całkowity. Obrońca ma obowiązek zachować w tajemnicy wszystkie okoliczności, których dowiedział się udzielając porady prawnej, chociażby ostatecznie nie podjął się obrony oraz informacji uzyskanych przy prowadzeniu sprawy, niezależnie od źródła ich pochodzenia (oskarżony, osoby mu najbliższe, inne osoby lub źródła).[5]  Fundamentem tajemnicy obrończej są prawa zagwarantowane w Konstytucji RP, w tym prawo do obrony oraz prawo do rzetelnego procesu.

            Przepisy korporacyjne statuujące nieograniczoną w czasie i co do przedmiotu tajemnicę adwokacką, stoją w sprzeczności z przepisami rangi ustawowej.Bowiem art. 180 kpk ust.2 KPK uzależnia zwolnienie z tajemnicy adwokackiej od istnienia dwóch kumulatywnych przesłanek tj. gdy zwolnienie z obowiązku tajemnicy zawodowej jest niezbędne dla dobra wymiaru sprawiedliwości, a dana okoliczność nie może być ustalona na podstawie innego dowodu. Powyższe przesłanki  nie spełniają warunku dostatecznej określoności, co powoduje rozbieżności w doktrynie. Sprawą kilkuktornie zająl się Trybunał Konstytucyjny. Wyrokiem z dnia 22 listopada 2004r. Trybunał Konstytucyjny orzekł, iż o ile przesłanka dla dobra wymiaru sprawiedliwości jest przesłanką o charakterze ogólnym i nieostrym, to musi być ona spełniona kumulatywnie z drugą przesłanką w postaci braku innych środków dowodowych. Niemożność ustalenia danej okoliczności na podstawie innego dowodu stanowi zdaniem Trybunału Konstytucyjnego sprawdzalną przesłankę dla sądu decydującego o zwolnieniu z tajemnicy adwokackiej.[6]

            Na początku 2019r. Sądu Rejonowy w Pruszkowie nałożył na jednego z adwokatów izby warszawskiej  karę grzywny oraz karę siedniu dni aresztu. Adwokat  odmówił składania zeznań w sprawie cywilnej, bowiem przesłuchanie  związane były ze sprawą w której adwokat występował jako obrońca jednej ze stron. Ukarany mecenas powołał się nie tylko na tajemnicę adwokacką, z której w szczególnych okolicznościach ale tylko w procesie karnym można zwolnić, lecz także na tajemnicę obrończą, która ma charakter całkowity i jest bezwzględnie chroniona.[7]

            Zwolnienie adwokata z tajemnicy zawodowej i obrończej może negatywnie wpłynąć na budowanie pozytywnych relacji z klientem, których podstawą jest szczególny węzeł zaufania. Zezwolenie na przesłuchanie osóby, które w interesie klienta zobowiązana jest do zachowania tajemnicy adwokackiej obraz obrończej narusza konstytucyjne zagwarantowane prawa takie jak prawo do prywatności, prawo do rzetelnego procesu oraz prawo do obrony.

 

 

[1] Tajemnica http://sjp.pwn.pl

[2] Ustawa z dnia 26 maja 1982r. Prawo o adwokaturze (Dz.U. 1982 nr 16 poz. 124)

[3] Zbiór Zasad Etyki Adwokackiej i Godności Zawodu http://www.ora-warszawa.com.pl

[4] Ustawa z dnia 6 czerwca 1997r. Kodeks postępowania karnego (Dz. U. 1997 nr 89 poz.555)


[5] W. Grzeszczyk, Kodeks postępowania karnego, Komenatarz, wyd. X, htttp://www.lex.pl

[6] Wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 22 listopada 2004r. Sygn. akt SK 64/03 http://prawo.sejm.gov

[7] Areszt za tajemnicę adwokacką? Orzeczenie pruszkowskiego sądu zmroziło prawników, 07.02.2019r. http://prawo.gazetaprawna.pl